A A A

Budowa narządu rodnego kobiety

U kobiet rozróżniamy części płciowe zewnętrzne i wewnętrzne. Do części płciowych zewnętrznych należy srom, który składa się ze wzgórka łonowego, warg sromowych du-ych i małych, błony dziewiczej i łechtaczki. W obrębie sromu znajduje się ujście cewki moczowej oraz ujście pochwy. Między wejściem do pochwy a odbytem rozciąga się przestrzeń zwana kroczem. Wygląd sromu oraz budowa jego poszczególnych części zależy od wieku kobiety oraz od czynności narządów płciowych wewnętrznych. Wzgórek łonowy położony powyżej spojenia łonowego jest utworzony przez skupienie tkanki tłuszczowej. W dzieciństwie jest gładki, a w wieku pokwitania pojawia się na nim owłosienie. Wargi sromowe większe w okresie dojrzałości płciowej stanowią dwa silnie rozwinięte fałdy skóry owłosionej, które ku przodowi przechodzą we wzgórek łonowy, a kutyłowi spłaszczają się sięgając krocza. Między wargami dużymi znajduje się szpara sromowa. Pomiędzy wargami dużymi znajdują się wargi mniejsze, zbudowane z delikatnej skóry, wyglądającej jak błona śluzowa. Ku przodowi wargi mniejsze obejmują łechtacz kę. U kobiet, które nie ro dziły, są one pokryte przez wargi większe i ściśle do siebie przylegają, a u kobiet, które odbyły poród, są one ziejące i nie zasłaniają pochwy. W dolnej części warg sromowych znajdują się tzw. gruczoły Barthołiniego, które wytwarzają śluz zwilżający srom.Przedsionek pochwy stanowi przestrzeń, do której uchodzi cewka moczowa i pochwa. Z boku jest Ryc. 2. Zewnętrzne narządy ograniczony przez wargi płciowe: i — łechtaczka, 2 — mniejsze, a od przodu przez łechtaczkę. Łechtaczka jest tworem znajdującym się nad ujściem cewki moczowej, który zawiera bardzo liczne sploty naczyń krwionośnych i zakończenia nerwów czuciowych. Pod wpływem podniecenia płciowego naczynia łechtaczki wypełniają się krwią, wskutek czego łechtaczka powiększa się i twardnieje. Tuż poniżej łechtaczki znajduje się ujście cewki moczowej. To bliskie sąsiedztwo cewki moczowej z pochwą stwarza możliwość przedostawania się drobnoustrojów z pochwy do dróg moczowych i spowodowania zakażenia pęcherza moczowego i miedniczek nerkowych. Błona dziewicza oddziela narządy płciowe zewnętrzne od wewnętrznych. Jest ona fałdem błony śluzowej. W błonie dziewiczej znajduje się jeden lub kilka otworów o bardzo różnych kształtach. W czasie pierwszego stosunku płciowego błona ulega przerwaniu. Rozerwaniu błony dziewiczej towarzyszy zazwyczaj krwawienie. Obfitość jego zależy od unaczynienia błony i od jej elastyczności. Czasami błona dziewicza jest tak rozciągliwa, że krwawienie i pęknięcie jej może wcale nie wystąpić. Wyjątkowo krwawienie może być obfite i wtedy należy zgłosić się do lekarza. Uszkodzenia błony dziewiczej mogą być spowodowane zabiegami operacyjnymi, nieszczęśliwymi wypadkami, a także wprowadzaniem do pochwy różnych ciał obcych. Zdarza się to najczęściej u małych dziewczynek. Wewnętrzne narządy płciowe znajdują się w dolnej części miednicy, w tzw. miednicy malej. Miednica jest to obręcz kostna, która łączy kończyny dolne z tułowiem. Różni się ona znacznie od miednicy mężczyzn. Jest niższa, szersza i pojemniejsza. Przez kanał miednicy u większości kobiet przechodzi swobodnie płód w czasie porodu. Do wewnętrznych narządów płciowych zaliczamy pochwę, macicę, jajowody i jajniki. Pochwa jest narządem przeznaczonym do spółkowania, a w czasie porodu stanowi część kanału rodnego, łączy ona przedsionek pochwy z macicą. Ściany pochwy układają się w fałdy i w warunkach prawidłowych przylegają do siebie. Taka budowa i elastyczność ścian pochwy umożliwiają znaczne jej rozszerzenie w czasie porodu i łatwiejsze przechodzenie rodzącego się płodu. Ściany pochwy są pokryte błoną śluzową, która wytwarza nieco wydzieliny. U zdrowej kobiety ma ona za zadanie stale zwilżać pochwę, a kwaśny jej odczyn hamuje rozwój zarazków, które przenikają do niej z zewnątrz. Ta wydzielina stanowi naturalną ochronę pochwy przed zakażeniem; znajduje się u każdej zdrowej kobiety i nie należy jej spłukiwać. Często ilość wydzieliny w pochwie zwiększa się i zmienia się jej zabarwienie. Taka nieprawidłowa ilość wydzieliny nazywa się upławami. Upławy mogą być objawem różnych schorzeń narządu rodnego. Ich zabarwienie może być zielonkawe, brązowe, a także różowe. Czasami upławy mają przykry zapach. Mogą być powodem przykrego pieczenia, swędzenia, a nawet bólu. Upławy zawsze należy leczyć. Błona śluzowa pochwy jest pokryta nabłonkiem, którego budowa zmienia się w zależności od wieku kobiety, a także podlega cyklicznym przemianom w czasie cyklu miesiączkowego. Komórki nabłonka ulegają stałemu złuszcza-niu, a ich badanie pod mikroskopem pozwala na zorientowanie się w przebiegu ewentualnych nieprawidłowości w cyklu miesiączkowym dojrzalej kobiety. Badania takiego dokonuje się za pomocą rozmazów pochwowych. W górnej części pochwy znajduje się dolna część macicy zwana częścią pochwową szyjki macicy. Jest ona otoczona górną częścią pochwy, nazywaną sklepieniami, odgraniczającą pochwę od jamy brzusznej. W środku części pochwowej szyjki macicy znajduje się otwór stanowiący ujście zewnętrzne kanału, prowadzącego do jamy macicy, a poprzez jajowody do jamy brzusznej. U kobiet, które nie rodziły i nie roniły, ujście to jest drobne, punkcikowate i znajduje się w nim czop śluzowy, stanowiący naturalne zabezpieczenie przed przedostaniem się bakterii z pochwy do wnętrza macicy. U kobiet, które rodziły, ujście ma wygląd szpary, często o nierównych brzegach i pęknięciach. Stwarza to warunki trudne do utrzymania czopa śluzowego, broniącego kanał szyjki przed wtargnięciem zarazków, dlatego też kanał szyjki macicy jest miejscem, w którym szczególnie często powstają stany zapalne, prowadzące niekiedy do poważnych powikłań, zwłaszcza u kobiet nie przestrzegających zasad czystości. Macica w prawidłowych warunkach wielkością i kształtem przypomina spłaszczoną gruszkę. Górna część macicy nazywa się trzonem macicy, a część dolna szyjką. We wnętrzu trzonu znajduje się szczelinowata jama o kształcie trójkąta. Trzon macicy znajduje się w jamie brzusznej i jest podtrzymywany przez więzadła, jakby zawieszony na lejcach. U dorosłej kobiety stanowi on -Is części całej macicy, a Vs przypada na szyjkę, natomiast u dziewczynek i u kobiet z niedorozwojem narządu rodnego trzon macicy jest krótszy od szyjki. Trzon macicy w stosunku do szyjki w warunkach prawidłowych jest zgięty ku przodowi tworząc kąt rozwarty — nazywamy to przodozgięciem macicy. Od strony jamy brzusznej pokrywa macicę otrzewna. Macica zbudowana jest z kilku warstw mięśni, mających zdolność kurczenia się i rozciągania. Dzięki tej czynności skurczowej usuwana jest z macicy krew miesiączkowa i strzępki błony śluzowej, a w czasie porodu płód. Taka budowa mięśnia macicy pozwala na rozrastanie się macicy do dużych rozmiarów w czasie ciąży i do obkurczania się jej po urodzeniu płodu. Znajdująca się w trzonie jama macicy wysłana jest błoną śluzową, która w czasie całego okresu dojrzałości płciowej ulega okresowym przemianom. W górnej części macicy z obu jej stron, czyli z tzw. rogów macicy, odchodzą poziomo długie rurkowate przewody, łączące jamę macicy z jamą brzuszną. Są one zwane jajowodami. Jajowody, cienkie tuż przy macicy, rozszerzają się w miarę oddalania się od niej, a na końcach mają kształt kielicha zakończonego wypustkami, tzw. strzępkami jajowodu, i otwierają się do jamy brzusznej tuż obok jajnika. Wnętrze jajowodu wyściela błona śluzowa tworząc liczne fałdy. W jajowodzie —■ w najszerszej jego części lub na strzępkach — następuje spotkanie się komórek rozrodczych męskich i żeńskich, tj. zapłodnienie. Przez jajowód przesuwa się następnie zarówno zapłodnione jajo, jak też i jajo, które nie spotkało się z plemnikiem męskim i nie zostało zapłodnione. To ostatnie zostaje wydalone z jamy macicy na zewnątrz podczas miesiączki. Tuż obok ujścia jajowodów do jamy brzusznej znajdują się symetrycznie położone po obu stronach macicy kobiece gruczoły płciowe ■—• jajniki. U kobiety dojrzałej mają one postać dwóch owalnych, nieco spłaszczonych tworów, długości od 2—5 cm i szerokości 1,5—3 cm, koloru białego. Jajniki są dość ruchome, przyczepione do macicy i do ściany miednicy na więzadłach. Są one najważniejszymi gruczołami decydującymi o cechach płciowych kobiety. Hormony, które powstają w jajniku, wywierają wpływ na rozwój narządu rodnego, gruczołów piersiowych oraz na wiele cech ustroju kobiecego, jak rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, typ owłosienia, głos, usposobienie itp. Jajniki wytwarzają komórki jajowe zdolne do zapłodnienia. Jest to ich zasadnicza czynność w procesie rozrodu.